تبلیغات
بانک مقالات علمیMyscience - كسوف چیست؟
 
بانک مقالات علمیMyscience
اولین نیستیم...امابهترینیم** Myscience=علم من
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : حامدمحمدی
نویسندگان
نظرسنجی
نظرشمادرمورد این وبلاگ چیست؟







پنجشنبه 8 اردیبهشت 1390 :: نویسنده : مسعود
گرفتگی كامل خورشید را باید یكی از منظره‌های زیبا و در عین حال ترسناك طبیعت دانست. تنها موقعی می‌توان این پدیده را دید كه عوامل زیادی با هم انطباق پیدا كنند. خورشید كره فروزان بسیار بزرگی است با قطری در حدود 109 برابر قطر زمین كه در فاصله 150 میلیون كیلومتری زمین واقع شده است. ماه فقط یك چهارم اندازه زمین را دارد. ولی 400 بار نزدیكتر از خورشید به زمین است. البته بدیهی است كه اجسام را از فاصله‌های دورتر كوچكتر می‌بینیم. اختلاف فاصله‌های ماه و خورشید نیز سبب می‌شود تا اندازه‌هایشان با هم برابری كنند. از این رو ، آن دو در آسمان تقریبا به یك اندازه دیده می‌شوند.

گرفتگی كامل خورشید را باید یكی از منظره‌های زیبا و در عین حال ترسناك طبیعت دانست. تنها موقعی می‌توان این پدیده را دید كه عوامل زیادی با هم انطباق پیدا كنند. خورشید كره فروزان بسیار بزرگی است با قطری در حدود 109 برابر قطر زمین كه در فاصله 150 میلیون كیلومتری زمین واقع شده است. ماه فقط یك چهارم اندازه زمین را دارد. ولی 400 بار نزدیكتر از خورشید به زمین است. البته بدیهی است كه اجسام را از فاصله‌های دورتر كوچكتر می‌بینیم. اختلاف فاصله‌های ماه و خورشید نیز سبب می‌شود تا اندازه‌هایشان با هم برابری كنند. از این رو ، آن دو در آسمان تقریبا به یك اندازه دیده می‌شوند.

تاریخچه

در طول تاریخ ، این پدیده همواره مورد توجه اقوام و ملل مختلف بوده است. اغلب تمدن‌های كهن خورشید گرفتگی را پدیده‌ای شوم می‌پنداشتند و درباره آن اعتقادات خرافی داشتند. چینی‌ها عقیده داشتند كه هنگام خورشید گرفتگی اژدهایی خورشید را می‌بلعد. در بسیاری از فرهنگ‌ها خورشید گرفتگی بلایی آسمانی پنداشته می‌شده است. مردم هند در خلال گرفتگی خود را تا گردن در آب فرو می‌كردند و اعتقاد داشتند كه با این كار به خورشید و ماه كمك می‌كنند تا در برابر اژدها از خود دفاع كنند.

خورشید گرفتگی از دیدگاه علمی

اندازه ظاهری خورشید و ماه از زمین با هم برابر است. علت این امر آن است كه فاصله این دو جسم از كره ما متفاوت است. در نتیجه در زمانهایی كه ماه مسقیما از جلوی خورشید عبور می‌كند قرص خورشید در پس آن پنهان می‌شود. شرط لازم و كافی برای وقوع پیوستن كسوف آن است كه زمین ، خورشید و ماه در یك خط یا تقریبا یك خط راست قرار بگیرند، به طوری كه سایه ماه بر بخشی از زمین بیافتد كل این سایه از دو قسمت نیم سایه كه در قسمت بیرونی است نیمه درونی كه تاریك و سیاه است تشكیل شده است.

در محدوده نیم سایه ماه تنها قسمتی از خورشید را پوشانده است كه به آن خورشید گرفتگی جزیی می‌گویند. در خلال گرفت بر اثر حركت ماه و چرخش زمین سایه ماه ، زمین را از غرب به شرق طی می‌كند به این سیر حركتی سیر گرفتگی كلی می‌گویند. هر كسی كه در این مسیر باشد خورشید را در حالت گرفت كلی خواهد دید این مسیر در بیشترین حالت به 320 كیلومتر می‌رسد و حدود نیم در صد سطح زمین را می‌پوشاند. معمولا هر 1.5 سال خورشد گرفتگی كلی روی می‌دهد اما ما در طول عمرمان شاید یك بار شانس تماشا این پدیده را داشته باشیم.

كسوف تنها برای زمین

تصادف شگفت‌آوری است كه اندازه ظاهری قمر زمین ، یعنی ماه ، به اندازه ظاهری خورشید برابر است. گرچه خورشید 400 بار دورتر از ماه است اما 400 بار هم بزرگتر از آن است. قطر بسیار بزرگ خورشید ، در اثر مشاهده از این فاصله زیاد ، كاملا كوچك دیده می‌شود. اگر این پدیده جالب توجه وجود نداشت‌، نمی‌توانستیم اطلاعات بیشتری در مورد جو بیرونی خورشید به دست می‌آوریم. به جز زمین ، در هیچ یك از سیارات منظومه شمسی پدیده گرفتگی خورشید روی نمی‌دهد.

علل كسوف

حدود 30 روز طول می‌كشد تا ماه یك بار زمین را دور بزند. دو یا سه بار در هر سال ، ماه در مسیر خود ، مستقیما از فاصله بیان زمین و خورشید می‌گذرد. در این هنگام گرفت خورشید رخ می‌دهد. قرص تاریك ماه برای مدت كوتاهی همه خورشید یا بخشی از آنرا می‌پوشاند.

چرا هرگاه ماه از میان زمین و خورشید می‌گذرد این پدیده اتفاق نمی‌افتد؟

دلیل این امر اینست كه مدار ماه و زمین با هم زاویه دارد و در بسیاری از حالات ماه از بالا یا پایین قرص خورشید می‌گذرد. مدار زمین و ماه در دو نقطه به هم بر خورد می‌كنند كه به این دو نقطه گره‌های مداری می‌گویند و ماه هر گاه در این گره با زمین و خورشید در یك خط قرار بگیرد خورشید گرفتگی صورت می‌گیرد.

انواع كسوف

كسوف كامل :

در این حالت ماه در نزدیك‌ترین فاصله خود به زمین قرار دارد و در یك خط راست نیز قرار دارند. در این حالت كل قرص خورشید در پشت ماه پنهان می‌شود. سایه ماه فقط چند كیلومتر از سطح زمین را در بر می‌گیرد و به موازات حركت ماه در مدار خود ، یك مسیر طولانی منحنی شكل در روی زمین می‌پیماید. تنها كسانی می‌توانند گرفتگی خورشید را ببینند كه در جایی از این مسیر باریك و طولانی واقع باشند.

در هر نقطه ، مدت گرفتگی كامل ، بیشتر از دو تا پنج دقیقه طول نمی‌كشد. هر چه گرفتگی كامل نزدیكتر می‌شود، آسمان تاریك‌تر می‌شود. و ستارگان بیشتری پدیدار می‌شوند. هنگامی كه قرص خورشید كاملا پوشانده می‌شود. هاله سفید رنگ درخشانی در اطراف ماه می‌درخشد. این همان تاج است كه به صورت هاله‌ای از گازهای رقیق و داغ از خورشید جریان دارند. در كنار قرص سیاه ماه ، حلقه باریك و سرخرنگی از گازهای خورشید به چشم می‌خورد كه فام سپهر نام دارد.

كسوف جزئی :

ساعتی پیش از آغاز گرفتگی كامل ، ماه شروع به پوشاندن بخشی از خورشید می‌كند. در این مرحله گرفتگی صرفا حالت جزئی دارد. در نواحی وسیعی در هر دو سوی مسیر گرفتگی ، تنها گرفتگی جزئی قابل روئیت است. در بر خی گرفتگی‌ها فقط نیم سایه با زمین در تماس است و تمام سایه از افراز قطبین می گذرد. طبعا این نوع خورشید گرفتگی در قطبین صورت می‌گیرد.

كسوف حلقه‌ای :

فاصله خورشید تا زمین و نیز فاصله تا ماه ثابت نیست. این فاصله‌ها اندكی تغییر می‌كنند. هنگامی كه زمین از حالت عادی خورشید نزدیكتر و از ماه دورتر است. اندازه ظاهری ماه كوچكتر از اندازه ظاهری خورشید می‌شود. اگر در این مواقع گرفتگی رخ دهد، ماه نمی‌تواند قرص خورشید را به طور كامل بپوشاند. در نتیجه حلقه درخشانی از نور خورشید دور تا دور ماه را فرا می‌گیرد. این حالت را گرفت حلقه‌ای می‌نامند. در گرفت حلقه‌ای ، آسمان همچنان روشن است و تاج خورشیدی نیز دیده نمی‌شود. به این دلیل ، ارزش علمی گرفت حلقه‌ای كم است.

ثبت كسوف

مردم در زمانهای قدیم از گرفتگی خورشید می‌ترسیدند. آنها علت گرفتگی را نمی‌دانستند و خیال می‌كردند كه ممكن است خورشید برای همیشه ناپدید شود. امروزه گرفتگی كامل ، برای اخترشناسان فرصت گرانبهایی است تا بخشهای كم نورتر تاج و نیز لایه فام سپهر را مطالعه كنند. مدتها پیش از آنكه گرفتگی رخ دهد. برنامه ریزی دقیقی صورت می‌گیرد، تا چندین هیئت در مسیر گرفت مستقر شوند.

اخترشناسان تلاش می‌كنند تا محلهایی را انتخاب كنند كه در مدت كوتاهی ، گرفتگی ابری نباشد. طی چند دقیقه قابل استفاده ، دوربینها و دستگاه ها ، همزمان به عكسبرداری و آزمایشهای مختلف مشغول می‌شوند. حتی برخی از گروههای پژوهشگر در حالی كه دستگاهها را در هواپیما جای می‌دهند. مطالعات خود را هنگام پرواز انجام می‌دهند. آنها با این روش می توانند از مزاحمت ابرها به دور باشند و نیز با پرواز هواپیما ، مسیر سایه ماه را دنبال كنند. از این رو به مدت مشاهده گرفتگی چندین دقیقه افزوده می‌شود.

اهمیت علمی كسوف

ارزش علمی خورشید گرفتگی به بررسی‌هایی است كه هنگام گرفتگی كلی می‌توان انجام داد كه در مواقع دیگر عملا غیر ممكن است. وقتی ماه قرص خورشید را می‌پوشاند لایه‌های خارجی جو خورشید را می‌توان رصد كرد. با پدیدار شدن ستاره‌ها می‌توان انحنای فضا - زمان را اندازه گیری كرد با محاسبه زمان تماس اول ماه با خورشید می‌توان به جزئیاتی در حركت مداری ماه و زمین پی‌برد. می‌توان ستارگان دنباله‌داری را كه در حضیض هستند را بررسی كرد. و ...

در قرن اخیر مهمترین سنجش های خورشید گرفتگی اندازه گیری مكان ستاره‌های قابل روئیت در اطراف خورشید و تایید تجربی نسبیت عام انیشتین است. نسبیت عام پایه كهكشان شناسی نوین است.





نوع مطلب : نجوم، 
برچسب ها :


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :